Brazilie

RecBeat 2010: Recife beats, Recife rocks, Recife roots

RecBeat vierde dit jaar zijn vijftiende editie en dat kristallen jubileum was een succes. De mooie Cais da Alfândega (Alfândegakaai) in het oude Recife liep elke nacht weer propvol. Het was niet té warm en het bleef droog. De klemtoon dit jaar lag wat meer op rock en stedelijke muziek uit Brazilië, maar er passeerde ook een coco-zanger: de 75-jarige Mestre Galo Preto. Voor mij was hij de revelatie van deze RecBeat: hij zingt traditionele coco, maar de oude man laat zich omringen door jongeren die zijn achterkleinkinderen hadden kunnen zijn. Tijdens zijn set haalde hij ook de rapper Zé Brown op het podium. En bovendien snijdt hij in zijn teksten actuele thema’s aan. In Homem Com Homem, Mulher Com Mulher bijvoorbeeld neemt hij het op voor homo’s en lesbiennes.
Een ander opmerkelijk concert was dat van de Mexicaanse Cabezas de Cera. Je hoort John Zorn die duelleert tegen Mexicaanse tradities. Zondermeer boeiend!
Er was dit jaar ook een Belgische groep op RecBeat: Madensuyu. Dat heeft alles te maken met de Europese editie van RecBeat die in juli plaats zal hebben. Het publiek van Recife was eerst verrast, maar ging al vlug uit de bol voor de Madensuyu-percussie&gitaar-trip.
De afsluiter van RecBeat 2010 was Original Olinda Style, een gelegenheidsformatie met de muzikanten van Banda Eddie en Orquestra Contemporânea de Olinda (met ondermeer Maciel Salú en Erasto Vasconcelos). Achttien muzikanten op het podium die de “hits” van Eddie en het Orquestra speelden. Het feest kon niet meer stuk! We tellen af naar RecBeat België!

Nazaré da Mata – de trance van de maracatu rural

Er zijn twee soorten maracatu in Pernambuco: de maracatu nação, de stedelijke maracatu met de zware alfaia-drums; en de maracatu rural, de rurale maracatu van het platteland. Er is geen historisch verband tussen beide. De twee soorten worden soms ook met hun ritme benoemd: maracatu rural is maracatu de baque solto, letterlijk “maracatu van het losse ritme”; en maracatu nação is maracatu de baque virado, letterlijk “maracatu van het omkerende ritme”. In tegenstelling tot de maracatu nação ligt de oorsprong van de maracatu rural niet bij de zwarte slaven, maar is het een mix van blank, zwart en Indiaans. Maracatu rural begon bij de Caboclos. Toen Indiaanse vrouwen kinderen kregen met Europeanen, werden die door de Indiaanse stammen verstoren. Zo ontstond in feite een nieuwe stam: de Caboclos. Deze vaderloze en stamloze half-indianen vormden de basis voor een nieuwe culturele identiteit: een mix van religies, gevoelens, culturen, muziek en nog veel meer. De koperblazers komen van de Europese brassbands, de geïmproviseerde poëzie is Portugees, de religiositeit en de kostuums zijn Indiaans, de percussie heeft Afrikaanse en Indiaanse invloeden.
Tijdens het carnaval multicultural do Recife zie je veel maracatus rural passeren, maar dé hoogmis heeft op maandag plaats in het stadje Nazaré da Mata, 60 kilometer ten noordwesten van Recife. Nazaré da Mata ligt midden in de suikerrietplantages en de meeste leden van de maracatus rural daar zijn suikerrietkappers. Het gaat er hevig en intens aan toe. Sommige Caboclos gieten zich vol cachaça (suikerrietalcohol) en roken maconha (lokale wiet). Enkele hebben zelfs een zaadje van de opwekkende jurema-boom in hun arm geplant. Ze dragen loodzware koebellen en prachtige kostuums en ze dansen als in een trance. Je voelt de spanning in de lucht hangen, het is een onvergetelijk en prachtig spektakel.

Carnaval multicultural do Recife: maracatus, maracatus, maracatus…

Het is een traditie: het meest authentieke en volkse carnaval van Brazilië opent op vrijdagavond met een grote maracatu-parade. Vergeet de blote billen-commercie van Rio de Janeiro, muziekliefhebbers moeten met carnaval naar Recife, de hoofdstad van de Noordoostelijke deelstaat Pernambuco. Recife heeft overigens een historische band met Nederland: van 1630 tot 1654 was het de hoofdstad van Nederlands-Brazilië. Het was in die koloniale tijd dat de maracatus ontstonden. Toen zelfs Afrikaanse koningen als slaven op de suikerrietplantages terechtkwamen, organiseerden de andere slaven ceremonies ter ere van hen en dosten ze zich uit in Europese kleren. Maar niet alleen de kleren, ook de percussie-instrumenten hebben een Europees kantje. De alfaia bijvoorbeeld, de grote, draagbare basdrum die de maracatu typeert, die komt uit Portugal en hij wordt met sticks bespeeld, terwijl men in zwart Afrika meestal percussie met de handen speelt. En zo is ook maracatu een typisch Braziliaanse mix van Afrikaanse en Europese invloeden. Een heel indrukwekkende mix overigens: de percussie van de maracatugroepen op de openingsavond voel je tot in het diepste van je buik. En dan de prachtige kostuums “à la Luis Quinze”, zoals ze daar zeggen. Ze paraderen in naçãos, in naties, ook weer een overblijfsel uit de slaventijd, toen de zwarten zich volgens hun origine tot een bepaalde natie rekenden. Op de opening van carnaval dit jaar waren er liefst 14 naçãos, goed voor 700 percussionisten, plus evenveel dansers en danseressen! En als toemaatje nog een prachtig vuurwerk. Probeer je maar eens in te beelden wat voor een indrukwekkend én prachtig spektakel dit was!
Morgen begint het RecBeat festival, een van de 16 officiële podia tijdens dit carnaval multicultural. Er staat heel veel moois op de affiche: Lucas Santtana, CéU, Cidadão Instigado, Stela Campos, … Maar daarover heb ik het in mijn volgend verslag.

Radio Mauritsstad deel 4: Caos!

Luister: audio

In de laatste aflevering van de documentaire serie Radio Mauritsstad heeft Zjakki Willems het over de huidige muziekscène in Recife en Pernambuco. Vijftien jaar na de mangue beat explosie is Recife nog altijd een van de meest boeiende muziekcentra van Brazilië. De tradities leven er nog echt, naast hedendaagse cross-overs met elektronica, rock en hiphop. Je hoort interviews met Nação Zumbi, Maciel Salú, Isaar, Siba, Renata Rosa, Lula Queiroga, Digital Groove, Silvério Pessoa, Gutie, Júlia Says, DJ Big, Catarina Dee Jah en João do Morro.

22 september: The Master Egberto Gismonti in concert

4-delige serie: In het teken van Brazilie, gericht op recent opgenomen concerten van jonge Braziliaanse musici uit Rio en opnamen uit onze archieven van diverse grootheden van de Braziliaanse muziek.

Afl.4: Portret van een bijzonder musicus en componist uit Brazilië: Egberto Gismonti, met zijn concert uit 2007 dat hij gaf samen met het Metropole Orkest in het Muziekgebouw aan het IJ. Een concert geproduceerd door de NPS en mede mogelijk gemaakt door de Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties.

Componist, gitarist en pianist Egberto Gismonti is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van zowel de hedendaagse geïmproviseerde áls gecomponeerde Braziliaanse muziek, waarin naast de diverse vormen van traditionele volksmuziek, ook de Europese invloeden van zijn Parijse leermeesters als Nadia Boulanger en Jean Barraqué tot uiting komen. Hij wisselt zijn werk als uitvoerend musicus, pianist en gitarist af met componeren voor enerzijds kamerorkestbezettingen en anderzijds symfonische bezettingen. Zijn composities voor solo, duo of trio vormen een leergang voor diverse generaties musici binnen en buiten het Latijns-Amerikaanse continent, zowel voor de jazz, fusion en volksmuziek als voor de klassieke muziek.

Radio 6 Live; In het teken van Brazilie, dinsdag 22 september om 22: 00 uur. Klik verder voor muziek van Gismonti uit zijn album “Solo” : de titels Selva Amazonica en Frevo

Luisteer naar Selva Amazonica

Luisteer naar Frevo

Radio Mauritsstad – deel 3: Manguebits & beats

Luister: audio

In de documentaireserie Radio Mauritsstad focust programmmaker Zjakki Willems op Recife. Dat was ooit de hoofdstad van Nederlands-Brazilië en heette toen Mauritsstad. Nu is het de miljoenenhoofdstad van Pernambuco en een van de meest boeiende muzieksteden van Brazilië. Het was in Recife dat midden jaren ‘90 de mangue beat ontstond, de derde grote Braziliaanse muziekstroming, na de bossa nova van eind jaren 50 en de Tropicália van eind jaren 60. Recife en Pernambuco hebben een uitermate creatief muziekleven. Je treft er een breed muzikaal palet aan, van de meest traditionele ritmes tot de hipste hedendaagse beats. Woensdag 23 september staat deze mangue beat centraal in de derde aflevering van documentaireserie Radio Mauritsstad.

15 september: twee grote meesters in concert; Joao Bosco en Baden Powell

Radio Mauritsstad – deel 2: Flowerstad

Luister hier

Braziliaanse bands toeren steeds vaker door Europa en op onze hippe dansvloeren hoor je almaar meer Braziliaanse beats. Dit jaar was Brazilië sterk vertegenwoordigd op de Music Meeting. Voor 2010 wordt in Gent een Europese editie gepland van het toonaangevende RecBeat festival. En in 2011 zal Brazilië het Europalialand zijn. Hoeft het nog gezegd dat Braziliaanse muziek in opmars is? Radio 6 maakt van september zelfs een Braziliëmaand!

Zjakki Willems volgt sinds lang de Braziliaanse muziek. In  februari ging hij voor de NPS naar het RecBeat festival in Recife, de hoofdstad van de Noordoostelijke deelstaat Pernambuco, de muzikaal meest boeiende regio van Brazilië. Hij maakte tientallen interviews met muzikanten uit Pernambuco: van een candomblégroep tot een elektronica wizzard, van een mestre da rabeca tot een hardcore rockband. In de documentaire serie Radio Mauritsstad schetst hij de muziekgeschiedenis van Recife en Pernambuco.

In de tweede aflevering op woensdag 16 september ligt de focus op de flower power van Recife, de pré-mangue beat generatie uit de jaren 70, met interviews met Lula Côrtes, Alceu Valença, Zé da Flauta en Naná Vasconcelos.

En er zijn ook liveopnamen van Junio Barreto en Eddie op RecBeat 2009.
Junio Barreto komt uit Caruaru, diep in het binnenland van Pernambuco. Hij heeft in Recife gewoond, maar is nu een gerespecteerde naam in de São Paulo scène.
En de Banda Eddie is van Olinda. Ze bestaan al heel lang, ze waren erbij sinds het begin van de mangue beat.

Radio 6 Live, Radio Mauritsstad, woensdag 16 september 2009 van 22u02 tot 24u00

De andere afleveringen:

- 9 september: Radio Mauritsstad 1 – De modder – luister hier
– 23 september: Radio Mauritsstad 3 – Manguebits & beats – luister hier
– 30 september: Radio Mauritsstad 4 – Caos! – luister hier

8 september: Mandoline meester Hamilton de Holanda in Concert

Radio Mauritsstad – deel 1: De modder

Luister: audio

September is Braziliëmaand bij Radio 6. De Belgische radiomaker en muziekjournalist Zjakki Willems volgt al 15 jaar de Braziliaanse muziek en hij is kind aan huis bij heel wat Braziliaanse muzikanten. In februari ging hij voor de NPS naar het RecBeat festival in Recife en maakte er opnamen.
In de documentaire serie Radio Mauritsstad schetst Zjakki Willems  de geschiedenis van de muziek van Recife en Pernambuco. Hij put daarvoor uit ruim 70 interviews met muzikanten en andere mensen uit de Pernambucaanse muziekscène.